Inhuisonderwijs

Hoe kan je jouw kind met autisme structuur bieden en hem/haar toch leren om te gaan met de onvermijdelijke veranderingen in routines/ritmes?
Ik geef hieronder mijn beste tips.

Inhoudstabel

1.Het verschil tussen ritmes en routines
2.Schema’s
3.Voorbeeld
4.Hulpmiddelen

Als ouder van een kind met autisme weten we vast wel hoe belangrijk structuur is voor ons kind.
Maar hoe belangrijk is het nu echt en hoe ver moeten we daarin gaan?
Dat is een vraag die ik mezelf veel gesteld heb vooral in het begin van onze weg als gezin met autisme.
Want ik wil natuurlijk het beste voor mijn kind en hem zo goed mogelijk ondersteunen in zijn moeilijkheden, maar ik wil hem ook niet zodanig beschermen dat hij later in een groot dal valt wanneer hij zelfstandig komt te leven in de wereld en maatschappij.

(Vorige week had ik het over zelfstandigheid stimuleren en levensvaardigheden aanleren bij kinderen met autisme, die blogpost kan je hier lezen.)
Deze week heb ik het graag over structuur bij kinderen met autisme.

Want hoe kan je jouw kind met autisme structuur bieden en hem/haar toch leren om te gaan met de onvermijdelijke veranderingen in routines/ritmes? Ik geef hieronder mijn BESTE tips.

Weet dat dit persoonlijke ervaring is en elk kind is anders. Ik deel deze tips en ondervindingen omdat deze werken voor ons en hopelijk ook voor anderen.
Dit is geen garantie, wel een index waar je uit kan plukken als je op zoek bent naar nieuwe ideeën om te proberen in jouw gezin.
Want samen creëren we een groter geheel aan ideeën waar we zelf misschien niet onmiddellijk aan zouden denken.
Aarzel dus zeker niet om jouw ideeën in een reactie te zetten onderaan de blogpost en zo ook mee te helpen in het bouwen van deze index waarin we elkaar allemaal kunnen steunen!

1.Het verschil tussen ritmes en routines

Om te beginnen wil ik graag de nadruk leggen op ritmes in plaats van routines. Want er is wel degelijk een verschil en het is een verschil dat ons al vaak gered heeft.

Een routine is een reeks handelingen die telkens op exact dezelfde manier, in exact dezelfde volgorde uitgevoerd worden. Vaak ook op een bepaald tijdstip (uur).

Een ritme is een specifieke herhaling. Eerder een patroon dat bepaalde herhalingen vertoont, maar niet elke keer volledig hetzelfde is.
Bij kinderen met autisme raad ik zelfs af om met routines te werken.

Zie het zo, een routine is strikter. Deze biedt dus meer voorspelbaarheid, meer structuur en kan enorm goed ondersteunend zijn voor een kind met autisme.
MAAR. Doordat een routine zo strikt is in zijn aard, zullen er ook veel meer aanpassingen moeten gebeuren en veranderingen in routine die niet te voorzien waren.
Hallo, autisme overload en meltdowns.
Want hoe hard we onze kinderen ook willen beschermen, het leven gebeurt nu eenmaal. Dingen gebeuren, iemand zegt een afspraak af, de baby heeft ineens je aandacht nodig waardoor je kind eerst iets anders moet doen dan voorzien, die ene activiteit die je voorzien had kan niet doorgaan, je partner is onverwacht thuis van het werk waardoor je
de dag anders indeelt, .. Ik geef maar een aantal voorbeelden die bij ons vaker voorkomen – maar je zal zelf wel een aantal voorbeelden kunnen bedenken specifiek voor jullie situatie.

Het punt is: dingen gebeuren en veranderen en hoe strikter je de routine gemaakt hebt, hoe vaker je kind met autisme zich zal moeten ‘hergroeperen’ zoals ik dat graag noem en hoe meer het autibrein op een negatieve manier gestimuleerd wordt. En zo werken we eigenlijk sneller overload in de hand dan onze intentie is.

En wat is dan beter aan ritmes? Een ritme creëert nog steeds (evenveel) structuur en voorspelbaarheid, maar gewoon op een andere manier.
Een manier die meer openstaat voor lichte aanpassingen en last-minute veranderingen waar je kind zelfs niks van hoeft op te merken.
Door je kind te trainen om op de structuur van een ritme te vertrouwen leer je hem/haar om te gaan met de vrijheid en fluïditeit van het dagelijkse leven zonder buiten het voorspelbare framework dat veiligheid biedt te moeten stappen.

2.Schema’s

Praktisch kan dit er zo uitzien:
Routine:
-7u opstaan
-730 ontbijt
-8u kleden + tanden poetsen
-9u boodschappen

Ritme:
-7u opstaan
-ochtendritueel (ontbijt, tanden poetsen, kleden in geen specifieke volgorde)
-dagstart (taken)

Het eerste grote verschil is hier al de vermelding van het uur. Waar het nodig of echt van toepassing is om een uur op te plakken, kan dit zeker.
Zo heb ik ook bij het ritme het uur van opstaan vermeld. Maar door de taken zoals ontbijt, kleden en tanden poetsen ook te vernauwen tot een bepaald tijdstip creëer je meer mogelijkheden tot afwijken. Bvb. Stel nu dat jullie zich overslapen, dan is het niet enkel het uur van opstaan dat gewijzigd is. Maar ineens ook alle volgende taken, wat voor paniek en stress kan zorgen.

Door deze taken onder een grotere noemer (ochtendritueel) te zetten, is er nog steeds dezelfde voorspelbaarheid van het klaarmaken voor de dag na het opstaan zonder dit in een te strikt kader te houden dat heel vatbaar is voor verandering.
Hetzelfde geldt voor de taak ‘boodschappen’ die op deze dag na het ochtendritueel komt. Stel nu je had op de kalender voor die dag staan dat je boodschappen doet in de ochtend, maar je hebt nog last-minute een afspraak moeten maken bij de dokter of het stormt ineens en je besluit om op een later moment te gaan. Of we houden het bij het overslapen en je moet daardoor in de namiddag of de volgende dag boodschappen doen. Dan heb je hier ook alweer een taak in de routine die gewijzigd moet worden en waarbij het autibrein zich moet hergroeperen.

In een ritme is de voorspelbaarheid er dat na het ochtendritueel tijd is voor de dagstart (dit kan bvb. verschillende soorten huishoudelijke taken inhouden).
Jouw kind weet dat hij/zij na het ochtendritueel zal participeren in huishoudelijke taken, maar er is vrijheid en speling in welke taken dit exact zijn.
Wat je bvb. kan doen is een lijstje opmaken met voorbeelden van huishoudelijke taken die binnen dit kader kunnen vallen en zo weet je kind wel dat hij/zij zich aan 1 van deze dingen kan
verwachten. Ik noem dit ‘afgebakende onvoorspelbaarheid’.

Een ander voorbeeld:
Routine:
-Maandag: Wiskunde
-Dinsdag: Wiskunde
-Woensdag: Taal
-Donderdag: Taal
-Vrijdag: Kunst en techniek

Ritme:
-opstaan
-ochtendritueel
-schoolwerk
-vrij spel

Het grootste verschil hier is de onderverdeling per specifieke dag van de week met een specifiek lesonderwerp in de routine. In het ritme is het dagverloop nochtans minstens even duidelijk,
maar is het kader van de lessen ruimer. Zo weet jouw kind nog steeds exact waar hij/zij aan toe is, maar heb jij wel veel meer vrijheid in hoe je de week indeelt.
Je creëert ruimte voor gebeurlijke casualties zoals bvb. dat ene werkblad dat je niet kan vinden of de computer die niet wil opstarten voor de les die je voorbereid had.
Jij kan last-minute veranderingen maken aan jouw plan zonder dat jouw kind daar ook maar iets van hoeft op te merken. En zo heb je al minstens 5 momenten in de week (afhankelijk van hoeveel dagen je schoolwerk doet) waarin je een meltdown kan vermijden.

3.Voorbeeld

Als dat nodig is, kan je zeker bepaalde dagen invullen om extra regelmaat en houvast te creëren voor jouw kind, maar dit hoeft zeker niet in het extreme te gaan.
Hoe meer je voorspelt, hoe meer je moet wijzigen.

Een voorbeeld van zo een framework zoals het er in ons gezin uitziet:
Dagverloop:
-7u opstaan
-ochtendritueel (tanden poetsen, ontbijt, aankleden, bed opmaken in geen specifieke volgorde)
-huishoudelijke taken (pas als alle taken van het ochtendritueel afgewerkt zijn, gaat hij over naar de huishoudelijke taken. Mogelijke taken zijn was opvouwen, lakens verversen, afwas,..)
-vrij spel
-schoolwerk (ik vertel nooit op voorhand waar we exact aan zullen werken, wel is het voorspelbaar dat in de voormiddag schoolwerk gedaan wordt. Dit kan zelfs betekenen dat ik een werkboekje meeneem naar een onverwachte doktersafspraak)
-vrij spel OF boodschappen (Boodschappen is bij ons ruim en kan inhouden; bakker, slager, supermarkt, tuincentrum,..)
-lunch

Wij proberen wel een duidelijk weekverloop te behouden door een aantal dagen uit te lichten:
Maandag: -filmen (dat is wanneer ik de minivlogs film voor instagram)
Woensdag: -bad
Zondag: -rustdag

Uiteraard staan vaste wekelijkse sportactiviteiten en therapieën ook op de kalender. Wanneer er bvb. een geplande tandartsafspraak is in die week, komt deze ook op de kalender.
Ik ga heel bewust om met wat ik wel en niet op de kalender zet, want eens het erop staat is dit een uitnodiging tot te veel last-minute wijzigingen.
Zie het zo: Je hebt afgesproken met oma en opa dat het kind daar op bezoek kan op vrijdag. Je zet dit op zondag (of een andere dag waarop je de week plant) op de kalender,
dinsdag laat oma weten dat het toch niet past en annuleert de afspraak of verzet naar een andere dag. Nu moet je dit gaan aanpassen en ben je het autibrein aan het prikkelen.

Al die ‘kleine’ dingen die in een week gebeuren, prikkelen telkens opnieuw het autibrein. Dit bouwt op en nog voor het woensdag is, heb je al een grote meltdown vanwege de vele veranderingen in schema.
Terwijl dit tot op bepaalde hoogte misschien te vermijden was.

4.Hulpmiddelen

Om die ritmes meer duidelijk en voorspelbaar te maken, werken wij wel met kalenders.
Wij hebben veel verschillende soorten kalenders gebruikt en op een gegeven moment heb ik zelfs een eigen kalender geknutseld, om een gepaste voorstelling voor ons gezin te maken.
Maar dan merkte ik dat ik daar dan weer te weinig in kon veranderen en schipperen.
Wat ik heb geleerd is dat we alles zo visueel mogelijk moeten maken om een geordend beeld te scheppen voor onze kinderen.
Weinig woorden, vooral veel pictogrammen/afbeeldingen.

Na veel zoeken en testen (en zelf te maken), kwam ik uiteindelijk toevallig op deze kalender terecht die specifiek ontwikkeld is voor kinderen met autisme.
We besloten het te proberen omdat het de combinatie was van de weekkalender die we reeds gebruikten en de rituelenkalender die ik gemaakt had.
En zoals ik gehoopt had, was deze dus inderdaad de perfecte 2-in-1 situatie waar we naar zochten.
Ik deel hem hieronder even voor als je zelf ook op zoek bent naar een geschikte kalender die visueel en organisatorisch de boxen afvinkt van waar het autibrein het best mee gedijt.

Omdat de pictogrammen magnetisch zijn kunnen we onze ritmes gemakkelijk zelf bouwen en ook weer veranderen waar nodig zonder dat het slordig of onoverzichtelijk wordt.
De weekkalender geeft de mogelijkheid om 2 weken zichtbaar te maken, -ook met magnetische pictogrammen- zodat je de weekplanning visueel en duidelijk kan maken, maar ook gemakkelijk aanpassingen
kan maken waar nodig.

Er komen heel veel verschillende soorten pictogrammen mee met de kalender zelf, alles in stevig materiaal (goed voor mijn jongens), ook kan je nadien nog extra en andere soorten pictogrammen
afzonderlijk verkrijgen. Al moet ik zeggen dat wij daar waarschijnlijk geen nood zullen toe hebben, omdat er al zoveel keuze zit in het ‘basispakket’ met de kalender zelf.
De kalender is dubbelzijdig, de ene kant heeft de werkelijke 2-weken kalender met daaronder een leeg bord voor eigen invulling en de andere kant heeft de mogelijkheid om aan de persoonlijke
ontwikkeling te werken met een sterren beloningssysteem. Dan denk ik aan zindelijkheidstraining, gedrag, etc..

Heb je nog vragen over ritmes en routines en het toepassen hiervan? Stuur dan gerust een mailtje naar inhuisonderwijs@gmail.com!

Deze post kan eventueel affiliate links bevatten. Dit betekent dat ik een kleine commissie verdien aan aankopen gedaan via sommige links. Dit heeft geen extra kost voor u.

Gerelateerd